Olayla ilgili ortaya çıkan görüntüler ve yapılan ihbarlar üzerine yetkililer harekete geçti. Sualtı Araştırmaları Derneği’ne bağlı Akdeniz Foku Araştırma Grubu (SAD-AFAG), fokların yaşam alanlarına girilerek rahatsız edilmesine sert tepki gösterdi ve konuyu Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü’ne bildirdi.
Dünya Doğayı Koruma Vakfı’nın (WWF) kritik derecede tehlike altında bulunan türler listesinde yer alan Akdeniz foklarının sayısı geçmiş yıllarda ciddi şekilde azalmıştı. Bir dönem dünya genelinde sayıları yaklaşık 700’e kadar düşen bu nadir türün, yürütülen koruma çalışmaları sayesinde son yıllarda kısmen toparlanarak yaklaşık 900 bireye ulaştığı ifade ediliyor. Ancak buna rağmen Akdeniz fokları hâlâ dünyanın en nadir deniz memelilerinden biri olarak kabul ediliyor.
Uzmanların verdiği bilgilere göre bu tür, dünyada yalnızca dört farklı bölgede yaşamını sürdürüyor. Bu alanlar arasında Türkiye ve Yunanistan’ın bulunduğu Doğu Akdeniz kıyıları ile Doğu Atlantik’teki iki ülkenin kıyı bölgeleri yer alıyor. Türkiye’de özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarındaki bazı mağaralar, fokların barınma ve yavrulama alanları olarak biliniyor.
Akdeniz foklarının karşı karşıya olduğu en büyük tehdit ise insan kaynaklı faaliyetler olarak gösteriliyor. Uzmanlar, fokların ölüm nedenlerinin büyük bölümünün doğrudan ya da dolaylı olarak insan etkisinden kaynaklandığını belirtiyor. Özellikle balıkçı ağlarına takılarak boğulma vakaları, türün karşılaştığı en önemli risklerden biri olarak dikkat çekiyor. Bunun dışında insanların yaşam alanlarına girmesi, turistik faaliyetler ve çevresel kirlilik de foklar için ciddi tehlike oluşturuyor.
Gazipaşa’da yaşanan olay ise bu tehlikenin somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. İddiaya göre bölgede yaşayan bir kişi, özellikle Rus turistlerin bulunduğu gruplara Akdeniz foklarının yaşadığı mağaralara dalış turu düzenledi. Tur kapsamında mağaralara girilerek fokların bulunduğu alanların turistlere gösterildiği ve bu anların görüntülendiği öne sürüldü.
Söz konusu görüntülerin bir mesajlaşma uygulamasındaki kapalı grupta paylaşılması üzerine olay ortaya çıktı. Grupta bulunan ve kimliğini açıklamak istemeyen bir kişi, mağarada bulunan bir Akdeniz fokunun insanların yaklaşması nedeniyle büyük korku yaşadığını ve panikle yuvasını terk ettiğini gösteren görüntüleri paylaştı. Aynı kişi durumu Sualtı Araştırmaları Derneği’nin Akdeniz Foku Araştırma Grubu’na da ihbar etti.
İhbarda, bölgede yaşayan bazı yabancıların söz konusu kişinin yaklaşık iki yıldır turist gruplarını bu mağaralara götürdüğünü ve fokları görmek için dalış yaptırdığını yazdığı belirtildi. Mesajlarda ayrıca Kızılin Dağı çevresindeki mağaraların foklar tarafından yoğun şekilde kullanıldığı ve bu alanların acilen korunması gerektiği ifade edildi.
İhbar metninde, mağaralara yapılan ziyaretlerin fokları ciddi şekilde rahatsız ettiği vurgulanarak bu durumun “utanç verici bir uygulama” olduğu belirtildi. Bazı kişilerin ise fokları mağaralardan uzaklaştırmanın onların üremesine yardımcı olacağını düşündüğü, ancak bunun tamamen yanlış bir yaklaşım olduğu ifade edildi.
Olayın ardından SAD-AFAG Koordinatörü Cem Orkun Kıraç, kendilerine ulaştırılan görüntüler ve yazışmalarla birlikte durumu Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne ilettiklerini açıkladı.
Kıraç, yaptığı değerlendirmede Akdeniz foklarının son derece hassas bir tür olduğuna dikkat çekerek bu hayvanların yaşam alanlarının korunmasının hayati önem taşıdığını belirtti. Akdeniz foklarının mağaralarda yaşamasının aslında doğal tercihleri olmadığını ifade eden Kıraç, yoğun insan baskısı nedeniyle bu türün daha güvenli gördüğü mağaralara sığındığını söyledi.
Dünyada toplam sayıları yaklaşık 900 civarında olan Akdeniz foklarının Türkiye’deki yetişkin birey sayısının ise yaklaşık 120 civarında olduğunu belirten Kıraç, genç bireyler ve yavrular eklendiğinde popülasyonun 150 civarında olabileceğini ifade etti. Bu nedenle mağaralara izinsiz girilmesinin ve hayvanların rahatsız edilmesinin ciddi bir tehdit oluşturduğunu dile getirdi.
Uzmanlar, Akdeniz foklarının oldukça ürkek ve insanlardan uzak durmaya çalışan canlılar olduğunu vurguluyor. Bu nedenle yaşam alanlarına yapılan müdahalelerin hayvanların bölgeyi terk etmesine veya üreme davranışlarının olumsuz etkilenmesine yol açabileceği belirtiliyor.
Yetkililer, fok mağaralarına izinsiz girmenin mevzuata göre yasak olduğunu hatırlatırken, olayla ilgili inceleme başlatıldığını bildirdi. Yapılacak araştırmanın ardından söz konusu faaliyetleri gerçekleştiren kişi hakkında gerekli işlemlerin uygulanabileceği ifade edildi.
Doğa koruma uzmanları ise bu tür olayların yalnızca yerel değil, küresel ölçekte önemli bir soruna işaret ettiğini belirterek, Akdeniz foklarının korunabilmesi için hem denetimlerin artırılması hem de toplumda farkındalığın güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
