08.11.2022, 10:39

Değişim Kimdir? Bizi Nereden Tanır? Sokak İle İlgisi Nedir?

Değişmenin hangi şiddette olduğunu bilmediğimizden dolayı ona hangi oranda karşı koymamız gerektiğini de maalesef bilmiyoruz. Değişmenin yönünün iyiye mi yoksa mevcut durumdan daha kötüye mi gittiğini el âleme anlatacak müspet kriterlerimiz olmadığından işin fecaati mizah iklimine kadar gidiyor.

Değişim, insanlığın her daim yanında omuz hizası arkadaşlığa mücavir olduğundan beri, ki o dönem Hz. Âdem ile başlamıştır. Modern bilimlerin atalarımızı zorla malum taş devirlerine irca ettikleri bilim dışı safsataları saymazsak buğday işlemeyi güneşin altında talim-i esma ile kuluna öğreten Allah, değişimi de kullarının fıtratına işlemişti. Ne var ki değişim, bizi değiştirmemeliydi. Ancak işler tersine döndü ve Bahaeddin Özkişi, bu “değişim” hadisesini “sokak”a döktü. Biz de “sokakta”kileri toplama cehdine girişeceğiz.

Şöyle diyor: “Değişiklik sokağın alt ucundan, sandıkçıların evi yanından ilk adımını atmıştı.”

Sokakta adlı romanı birkaç yönden incelemek mümkün; ama işin ilginç yönü ONLAR ile başlayan sürecin farkında olmadan topyekün bir yabancılaşmayı netice vermesi. Bu netice, kendiliğinden vukua geleni haklı çıkarmayı başarıyor. Mesela yazar şöyle diyor: “Evler o zamanlar birbirlerine gür asma dallarının yeşil ve kalın kollarıyla sarılıydı.” Peki sonra ne oluyor ki? Bu dalları hor gören mi var? Doğrudan bunu yanlışlayıcı bir tutuma girmek söz konusu değil zaten. Ne var ki kişinin sürüklendiği noktada önünde şu bahaneyi bulması da mukadder gibi görünüyor: “Canım ne yapalım, değişime karşı koymak mümkün olmuyor. Dev apartmanların yükseldiği bu mahallede bizim arsaya kat karşılığı dört daire verdiler. Bizim asmalar da tarihe karıştı.”

Roman adına böyle bir girişi münasip gördükten sonra asıl fasıla mızrap dokunduralım. Bahaeddin Özkişi’nin bu romanı, 1975 yılı “Peyami Safa Roman Yarışması”nda başarı ödülü almış. Konusunu da hızla geçtiğimiz(!) son yüz elli yıldan alıyor. Bir kenar sokak. Aldatılmış insanlık. İnsanın manevi değerlerini yok sayan maddeperestlik. Ve tabii sonuç: çöküntü. Hem maddeten hem manen.

Çok küçük bir yerleşim birliğinde değişimi irdeleyen yazar, geleceğe dönük bir yol haritası verir elimize. Sizden öncekiler, bu sokağın kurtuluşunu Avrupa’da ve Batılılaşma’da aradı. Yazıktır ki Avrupa’yı Avrupa yapan özler, bize çok yabancıydı. Aldık, denedik ve işte böyle olduk. Yani... Yanisi ortada. Eski nerede kaldı? Eski, umulur ki bir gün mutlaka hadım edildiği, bitirildiği, yok oldu sanıldığı yerden neşvünema edecek. Kökü mazide âti olmak, toplumu modernizm denkleminde çağdışı göstermez. Eskiye rağbet olsa bit pazarına rahmet yağardı ifadeleri dama atılalı çok oldu.

Romanda her ne kadar bir cinayet sorgulanıp açıklığa kavuşturulmaya çalışılsa da bence cinayetin hallinden ziyade kahraman “sokak”tır. Öyle ki sokak, bir sindirim organı gibidir. İçindekilerin cinsi, şekli, boyutu ona bir görünüm kazandırır. Bence romanın asıl başarısı bu noktada kendini belli edip adeta sırıtır vaziyettedir. Neden?

Çünkü sadece bir sokakta bunca değişim yanında bir cinayet ve zincir halkası gibi devamı geliyorsa siz dünyadaki bütün sokakları düşünün. Dolayısıyla romandaki hikâye, bir teferruat yığını olmaktan öteye geçemez. Ama yazar, başarıyı bu lafugüzaftan içeri çekip hedefi uygun yerinden nişanlıyor. Milyonları, belki de milyarları içine alan katliamın bir sokaktaki açılımı bu ise varın gerisini siz hayal edin. Sokak ne olacak? Sokak, şeytanın bütün dünyayı saran şerrinden korunmalı. Ama nasıl?

Avrupa medeniyetiyle mi?

Avrupa medeniyeti, er veya geç insanları yok edecek bir hastalıktır, diyor yazar.

İyi de cinayet ne olacak?

Siz, bırakın cinayeti. Sokak elden gidiyor, ondan sonra şehir, en sonunda da memleket. Nasıl kurtulacak?

“Hepsinin mazi dediğimiz o uzak masal ülkesinden toplanmış hususi renkleri, çok hususi aydınlıkları ve geçmiş zamana ait bütün duygularda olduğu gibi çok hasretli lezzetleri vardır.” diyen Ahmet Hamdi Tanpınar’a kulak versek kurtarabilir miyiz “Sokakta”kileri? Bence evet. Aslî kimliğimiz bizi sokakta kenetleyecek özelliklere sahip, Avrupa değil.

Önemli olan birazcık “Sokak”ı sevmek.

Sözü bağlayalım.

“Değişme”nin dizginlenemeyen tutkuları, kaynağını inkâra yeltendi. Bu minval üzre sokak ve sokaktakilerin hangi konuma konuşlandırılacağı da halli müşkil bir mesele hâlini aldı. İnsanlık, bir medeniyet teşekkülünü zapturapt altına alırken artık sokağın anası şehir, şehirlinin emri altındaydı. Şimdi... Roller değişti. Artık şehri şehirli değiştiremiyor. Şehir, dizginleri eline aldı ve gelenleri kendine tabi kılmaya başladı. Sokaktakiler ne olacak? Artık ONLAR, banal sayılıyor.

Tamam da sokak ne olacak?

Hangi “sokak”?  

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 07 Aralık 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4